OudeMuizenissen
Heedendaagsch Taalgebruyk
HuurMuis

 

Genderneut(r)aal

 

Over het ‘Beste reizigers’ van de NS zul je mij niet horen klagen. Tenzij het de opmaat is naar de aankondiging van de zoveelste nog onbekende vertraging. Dat er dames zijn die zich eigenlijk heer voelen en vice versa, en dat er ook mensen rondlopen op wie beide etiketten niet echt lekker willen plakken, is inmiddels genoegzaam bekend. Je hoeft het niet ingewikkelder te maken dan nodig is. Het leven is al ingewikkeld genoeg.

Toch doet het gendergesteggel soms een beetje geforceerd aan, waardoor ik stiekem aan Eric Cartman en zijn transgender-wc moet denken. In Engeland hebben ze een tijdje geleden een soort genderchecklist opgesteld, voor kinderen nota bene, die vele tientallen categorieën omvat. Waaronder ook etiketten die weinig of niets met geslacht, gender of seksuele voorkeur te maken hebben. Zoals ‘tomboy’: een traditionele, vaak afkeurend gebruikte term voor een meisje dat zich ‘jongensachtig’ gedraagt. Onder dat ‘jongensachtig’ verstond men dan bezigheden als voetballen en in bomen klimmen. Als iets de toets der genderkritiek niet kan doorstaan, dan is het wel zo’n achterhaald stereotype. En bovendien: als je je wilt afzetten tegen de hokjesgeest, lijkt het bijbouwen van extra hokjes me niet de aangewezen oplossing.

 

Leermeesteres

Taal kan ook heel weerbarstig zijn zonder dat er boze opzet in het spel is. Toen ik nog op de universiteit werkte, had ik hele interessante discussies met collega’s van genderlinguïstiek. Toen ging het over kwesties als ‘timmerman’ versus ‘timmermens’. Mijn argument ten faveure van de variant ‘timmervrouw’ was dat ‘mens’ in zulke samenstellingen vaak een negatieve bijklank heeft. Hoe fout het ook is, ‘de mens’ is vanouds in de eerste plaats een man en ‘het mens’ of ‘dat mens’ in de regel een vrouw. Als je buurman/vrouw/mens het over ‘dat mens van de overkant’ heeft, weet je al hoe de hazen lopen. Zoiets is historisch gegroeid, en dat poets je niet van de ene dag op de andere weg.

De wortels van die tweedeling reiken diep en zijn wijdvertakt. Een secretaris is nog altijd mijlenver verheven boven een secretaresse. Een vrouwelijke leraar heet een lerares, maar een hooglerares bestaat niet, althans niet als woord. (In de praktijk behoort het percentage vrouwelijke hoogleraren hier tot de laagste in de EU, en moest Nederland het nog niet zo lang geleden op dit punt zelfs afleggen tegen Botswana.) En bij meesteres heb je onwillekeurig andere associaties dan bij meester. Laat staan bij leermeesteres vis-à-vis leermeester. (Tussen haakjes: is een leer-werkplaats een bedrijf waar je leert en werkt tegelijk? Of het atelier waar die leermeesteres haar attributen laat maken…?)

Onze voetbalsters speelden de voetbalsterren van de hemel én het veld. Tijdens het EK hebben de dames een stuk beter gescoord dan de heren. Toch staat het vrouwenvoetbal te boek als een spelletje en ‘het voetbal’ (lees: mannenvoetbal) als het serieuze werk.

 

Haarkloverijen

Kortom: we zijn er nog lang niet. Wat trouwens voor meer idealen geldt, waaronder niet minder hoogstaande en urgente. Ik zal mijn formele epistels nog wel enige tijd aftrappen met ‘Mijne dames en heren’ (dames gaan voor). En de alternatieven die de afgelopen jaren zijn aangedragen voor de heterokoppels ‘hij/zij’ en ‘zijn/haar’ (‘zhij’) zie ik ook niet echt zitten. Maar wie ben ik…?

Gelukkig ben ik in elk geval niet de enige (m/v/i) die er zo over denkt. Rosanne Hertzberger voorspelt dat dergelijke haarkloverijen geen lang leven beschoren zal zijn. Zij heeft hoogstwaarschijnlijk een groter denkraam en sowieso meer recht van spreken dan ik. En Maxim Februari, in een vorig leven Marjolijn, vindt het naar eigen zeggen prima als je ’m met ‘meneer’ aanspreekt. Lijkt míj ook prima, maar ik begrijp dat ze er bij RTL anders tegen aankijken. Maar ja, daar zetten ze de best geklede gentleman-presentator van Nederland zomaar overboord…

Ook met kleine stapjes kom je vooruit. Als ik met goed fatsoen om een formulering als ‘dames en heren’ heen kan, zal ik het niet laten. En wat alle twijfelgevallen en tussenvormen betreft, ben ik de komende tijd gewoon wat voorzichtiger. Al is het maar om te voorkomen dat ik onbedoeld iemand kwets.

 

 

Niets van deze website mag zonder voorafgaande toestemming worden overgenomen of gekopieerd, behoudens het citaatrecht. Bij citaten is bronvermelding verplicht. Vragen? Stuur een mailtje naar: info@oudemuis.nu
Niets van deze website mag zonder voorafgaande toestemming worden overgenomen of gekopieerd, behoudens het citaatrecht. Bij citaten is bronvermelding verplicht. Vragen? Stuur een mailtje naar: info@oudemuis.nu